
Het werd bijna dertig jaar geleden geopend, en het staat al net zo lang op de bucket list: het Guggenheim Bilbao in Baskenland. Dit meesterwerk van architect Frank Gehry doet nog steeds futuristisch aan, zowel van buiten als van binnen. Opgetrokken uit steen, staal en titanium, ligt het als een reusachtig schip zacht te glanzen aan de rivier. Wat maakt het uit welke tentoonstellingen er zijn, we gaan gewoon het mooiste gebouw ter wereld zien.

Van boven gezien, lijkt het gebouw op een bloem.
Vanaf de rivier de Nervión gezien, lijkt het eerder een oceaanstomer, aangemeerd in de in de haven van Bilbao, waar ooit de scheepsbouw bloeide. Toen de scheepsbouw eind vorige eeuw kopje onder ging, zette het stadsbestuur in op toerisme. De Baskische overheid reserveerde 100 miljoen euro voor de bouwkosten en vroeg het Guggenheim Museum in New York om kunst en management te leveren voor het nieuwe museum. Daarna was het aan architect Frank Gehry om een gebouw met wereldwijde aantrekkingskracht te ontwerpen. Dat is gelukt en dat heet tegenwoordig het Guggenheim-effect.

Van hoeveel kanten kun je dit fantastische, telkens veranderende kunstwerk wel niet fotograferen?

Frank Gehry (1929)
De Canadees-Amerikaanse Frank Gehry was al een wereldberoemde architect toen de Basken hem in de arm namen voor hun museum. En laten we wel wezen: we zijn hier in Bilbao vooral om zijn gebouw te zien. De rest – zoals de tentoonstellingen – is bijzaak. Alleen al de buitenkant, met de stralende maar toch bescheiden glans van titanium. Geen protserige goudkleur en ook geen kille moderne staalplaten, maar 30.000 titaniumplaten glinsteren als de schubben van een vis. Bij elke nieuwe zonnestraal of wolk (en die zijn er vaak) lijkt het museum er weer anders uit te zien.

Frank Gehry’s museum in Bilbao is een voorbeeld van deconstructivisme, ook wel: whimsical design. Deze architectuurstroming zet zich af tegen het rationele en rechtlijnige modernisme van de 20e eeuw. Weg met strakke lijnen en symmetrische vormen, Gehry gaat voor een totale creatieve chaos. Zo lijkt het tenminste. Toch wist hij er een prachtig gebouw van te maken dat aan niet geringe eisen van een goed museum voldoet. Hoe is het mogelijk dat je hierbinnen niet meteen verdwaalt als bezoeker? De bouw van het golvende gebouw was gecompliceerd en duurde zo’n 4 jaar. Maar het effect op de stad was enorm, miljoenen toeristen stromen sinds de opening in 1997 toe. Bestsellerauteur Dan Brown schreef zelfs een boek over (‘Oorsprong’ of ‘Origin’), waarin professor Langdon (uit de Da Vinci Code) een nieuw raadsel oplost.

De entree is immens hoog. Maar eenmaal binnen, dwalend door de zalen, voelt het museum eerder intiem dan overweldigend aan.

Zie voor meer adembenemende beelden en een kennismaking met Frank Gehry deze video (7 min. https://youtu.be/vLptErKepO4 )
Ook binnen worden we herinnerd aan het scheepsbouwverleden van Bilbao. Gigantische staalplaten van kunstenaar Richard Serra vullen een hele zaal, als een scheepswerf uit het Bilbao van weleer.

De permanente collectie van het Guggenheim Museum Bilbao bestaat uit kunstwerken gemaakt tussen ca. 1950 en nu, van Amerikaanse, Europese en Baskische kunstenaars. Natuurlijk is er daarnaast een levendige ruil gaande met het moederschip in New York.
We proberen ons voor te stellen hoe een Rembrandt of een Vermeer hier zou staan. Lukt niet. Willem de Kooning past hier beter, en die hangt er dan ook.
Dus op naar de twee tijdelijke tentoonstellingen, die verrassend bleken te zijn.

Helen Frankenthaler (1928–2011): Painting Without Rules
We kenden haar niet, deze abstract expressionist die haar hele leven bleef experimenteren. Poëtisch is het goede woord voor haar kleurrijke, grootschalige abstracties. We zien hier dertig schilderijen van haar hand – gemaakt tussen 1953 en 2002 – geflankeerd door werk van tijdgenoten zoals Pollock en Rothko.


Hieronder mijn absolute favoriet: Cassis. Hoe abstract ook, de mediterrane vibe spat eraf.

Ook Helens tijdgenoot Mark Rothko weet de bezoekers in vervoering te brengen.

Barbara Kruger (1945) – Another Day. Another Night.
Kruger behoort tot the Pictures Generation, genoemd naar kunstenaars die rond 1977 beeldmateriaal uit de massamedia gingen gebruiken in hun werk. Haar soms metershoge werken doen dan ook denken aan knipsels uit tijdschriften of aan billboards. Vroeger maakte ze die door middel van collages, tegenwoordig werkt ze op haar computer.

Soms worden we even wat draaierig, helemaal als de kunstwerken deels in het Engels en soms in het Spaans en Baskisch zijn. Vooral aan dat laatste kunnen we geen touw vastknopen. Maar het is duidelijk dat Kruger een boodschap heeft, dat ze ons met woorden en beelden aan het denken wil zetten. Denken over macht en controle, over liefde en minachting, over gender, feminisme en consumptie.

Over het individu in de wereld dus.

Als we weer buiten staan, lopen we nog een rondje om het museum. Aan de rivieroever is een promenade, daar waar ooit de scheepswerven lagen. De grootste trekker hier is Maman, een gigantische sculptuur van een spin, van Louise Bourgeois. Hoog op de poten, af en toe omgeven door stoomwolkjes die uit het water opstijgen is ze eigenlijk helemaal niet eng… Eigenlijk best schattig hoe deze Maman haar 20 eieren beschermt.

Tot slot nog een blik de Puppy van Jeff Koons, de 12 meter hoge hond bedekt met bloemen en omringd door selfies schietende bezoekers. Als het niet zo’n akelig modewoord was, zou ik hem misschien ‘iconisch’ noemen. Dat is wat anders dan mooi.

‘Ik probeer je mooi te vinden. Echt.’ – Professor Langdon
(uit: Oorsprong – Dan Brown)
Guggenheim Bilbao
Abandoibarra Etorbidea, 2
Bilbao, Bizkaia
https://www.guggenheim-bilbao.eus/en
Meer over de bouw van Guggenheim Bilbao
Het onmogelijke gebouw dat toch gebouwd werd, dat is het Guggenheim Bilbao. Binnen budget en op tijd klaar, en dat zijn nog maar een paar van de schijnbare onmogelijke taken. Erger nog: het golvende gebouw kon niet op de traditionele manier gebouwd worden, want geen van de duizenden balken is recht, geen twee balken zijn hetzelfde. Hoe kwam architect Frank Gehry op het idee om titanium te gebruiken? En wat heeft het uiteenvallen van de Sovjet Unie hiermee te maken? Oh ja, en hoe maak je in deze creatieve chaos dan ook nog eens een prettig functionerend museum? Alles over dit onmogelijke project en hoe de architectuur na het Guggenheim Bilbao nooit meer hetzelfde zal zijn in deze uitgebreide video (30 min. https://youtu.be/FnrPZuN0m-0).
Kortom: Voor elck wat wils. 🙂