Reprise: rondlopen in de stijl van De Stijl

We komen terug, wisten we na een vergeefse (lockdown) poging om het Van Doesburg-Rinsemahuis in Drachten te beleven. Nu kunnen we rondlopen in het enige 3D-schilderij van De Stijl ter wereld. Maar eerst bekijken we de expositie ‘Drachten was het begin – 100 jaar Papegaaienbuurt’ in Museum Dr8888.

Van Doesburg Rinsemahuis

Het eigenlijke begin was de vriendschap van drie creatieve geesten. Theo van Doesburg (1883-1931), oprichter van De Stijl in 1917, raakte in zijn diensttijd (1914-1916) bevriend met Evert Rinsema, schoenmaker, dichter en filosoof uit Drachten. Door bezoeken aan Evert leerde hij ook diens broer Thijs Rinsema kennen, schoenmaker en beeldend kunstenaar.

Evert Rinsema, portret door Theo van Doesburg; Theo van Doesburg, zelfportret; Thijs Rinsema, zelfportret
Beeld: Museum Dr8888

Het begin voor Drachten

Theo van Doesburg bracht Evert en Thijs Rinsema in contact met prominenten van De Stijl als Gerrit Rietveld en Piet Mondriaan; met de principes van Bauhaus; en met Dada en de dadaïstische kunstenaar Kurt Schwitters.

Hij verzorgde uitgaven van het werk van Evert Rinsema in het tijdschrift De Stijl en inspireerde Theo Rinsema, van schilderijen tot zijn schoenmakerij, tot de visuele principes van De Stijl. Ze raakten bevriend met Kurt Schwitters, wiens optredens in Drachten niet direct breed geapprecieerd werden. Maar hoort dat niet een beetje bij avant-garde?

Evert Rinsema was langer aan het schrappen dan dat hij schreef om zijn gedichten te abstraheren tot hun essentie.
Reconstructie van de schoenmakerij van Thijs Rinsema, Museum Dr8888
Voordrachtskunst van Kurt Schwitters, gevel Museum Dr8888

Het begin voor Theo van Doesburg

Evert en Thijs Rinsema introduceerden Theo van Doesburg in 1920 bij gemeentearchitect Cees Rienks de Boer. Die betrok hem bij het ontwerp van een blok ‘middenstandswoningen’ aan de Torenstraat, Oosterstraat en Houtlaan, in een uitbreidingswijk van het snel groeiende Drachten.

Het was de eerste opdracht waarin Theo van Doesburg zijn ideeën over de integratie van beeldende kunst en architectuur in praktijk kon brengen. Hij ontwierp de kleurenschema’s voor zowel interieur als exterieur van de woningen. Ze zijn te zien in het museum.


De kleuren van De Stijl

De Stijl gebruikt alleen de ‘primaire kleuren’ blauw, rood en geel, met de ‘niet-kleuren’ zwart, wit en grijs. Voor Theo van Doesburg waren de primaire kleuren de ‘drieklanken’ waarmee hij een compositie opbouwde. De verhoudingen tussen de kleuren en de afmetingen van de kleurvlakken zijn gebaseerd op de Fibonaccireeks (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, … : elk opeenvolgend getal is het resultaat van de optelsom van de twee getallen daarvoor) en komen overeen met de gulden snede.

Het resultaat van deze ontwerpprincipes is driedimensionaal te ervaren in het Van Doesburg Rinsemahuis, op nog geen 10 minuten lopen van Museum Dr8888. De restauratie kwam tot stand na jarenlang bouwhistorisch en kleur- en materiaalonderzoek. De museumwoning werd in 2019 opengesteld voor bezoekers.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VDRH_voorkamer_achterkamer-1024x576.jpg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VRDH_voorkamer_achterkamer_2-1024x576.jpg

De Rinsemastoel

De stoel in de achterkamer is een ontwerp van Thijs Rinsema, die een bewonderaar was van het werk van Gerrit Rietveld. Inmiddels is de stoel een icoon van Drachten.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is thijs-rinsemastoel-in-museum-1024x576.jpg
Rinsemastoel in de achterkamer
Drie keer Thijs Rinsemastoel
Links: De Rinsemastoel naast de divantafel van Gerrit Rietveld in Museum Dr8888; midden: de stoel – vijf keer zo groot als het origineel – voor het museum, rechts: de stoel achter het carillon in het stadscentrum (foto: Harry van der Linden). De derde ‘grote stoel’ van Drachten staat bij de Rabobank langs de A7.

Keuken

Voor de keukens moest Theo van Doesburg compromissen sluiten. De tegels bleken niet verkrijgbaar in de kleur geel die zijn ontwerp voorschreef. Hij heeft het kleurenschema aangepast aan het geel dat wel geleverd kon worden.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VDRH_gang-576x1024.jpg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VDRH_keuken_1-768x1024.jpeg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VDRH_keuken_2-1-768x1024.jpeg

De zwarte keukenkast was veel toenmalige bewoners een doorn in het oog. Een lijkkist, vonden ze het. Ze vonden wel meer niet mooi. Ook de kleuren van de kamers op de verdieping waren sommigen te straf.

Slaapkamers

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VDRH_verdieping_1-768x1024.jpeg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is VDRH_verdieping_3-768x1024.jpeg

In het Drachten van 1920 deed de kleurstelling van de nieuwe buurt zoveel stof opwaaien dat het exterieur in 1922 alweer werd overgeschilderd. Ook binnen pasten veel bewoners de kleuren aan.

In 2019 werden buiten de oorspronkelijke kleuren teruggebracht, nu met enthousiaste medewerking van veel bewoners. Een aantal van hen schildert nu ook het interieur opnieuw in de kleuren van De Stijl. De vroegere scheldnaam ‘Papegaaienbuurt’ is inmiddels een geuzennaam.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Papegaaienbuurt-02-1024x576.jpg

Toch is het ook vandaag de dag een uitdaging om iedereen te overtuigen het kleurenschema te respecteren, vertelt onze gids Lucienne. “Er is in de Vereniging van Eigenaren altijd wel iemand die het anders wil.” Ze woont halverwege het blok in de Torenstraat en is, samen met haar man Peter, ambassadeur van De Stijl in Drachten.

Hier vertellen ze in 2020 over hun ‘Stijlvolle’ huis in Binnenstebuiten

Van Doesburg-Rinsemahuis
Torenstraat 4, Drachten
Toegang op afspraak, na registratie bij de balie van Museum Dr8888
Museumplein 2, Drachten
museumdrachten.nl/museumwoning-vdrh

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is kleurschema-tuinen-Papagaaienbuurt-1024x653.jpg
Ook de voortuinen in de Papegaaienbuurt zijn ontworpen in de kleuren van De Stijl
Foto genomen in Museum Dr8888

Voor de bucketlist: er is nog een Van Doesburghuis. En wel in Meudon-Val-Fleury, een voorstad van Parijs. In 1930 bouwt Theo van Doesburg daar een atelierwoning waar hij zich vestigt met zijn vrouw Nelly van Moorsel, avantgarde pianist, danser en beeldend kunstenaar. Theo overlijdt in 1931. Nelly blijft in het huis wonen tot haar dood in 1975. Het Van Doesburghuis is een werkplaats voor artists-in-residence en is op afspraak te bezoeken op de eerste zaterdag van de maand.

Berichten gemaakt 3

2 gedachten over “Reprise: rondlopen in de stijl van De Stijl

  1. In de tekst is sprake van een bij de Rinsemastoel behorende tafel. Dat is onjuist, de tafel is een ontwerp van Gerrit Rietveld voor het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Gerelateerde berichten

Type je zoekwoorden hierboven en druk op Enter om te zoeken. Druk ESC om te annuleren.

Terug naar boven
%d bloggers liken dit: